Wielcy zapomniani

Kazimierz Micha這wski - tw鏎ca polskiej szko造 archeologii

Profesor Kazimierz Micha這wski to najwybitniejszy polski egiptolog. Od czas闚 jego prac wykopaliskowych wk豉du polskiej archeologii w osi鉚ni璚ia nauki wiatowej nie da si przeceni. By wychowawc wielu pokole znanych i cenionych na wiecie uczonych.
Urodzi si 14 grudnia 1901 roku w Tarnopolu. W miecie tym uko鎍zy gimnazjum, po kt鏎ym rozpocz像 studia z archeologii klasycznej i historii sztuki na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. W czasie studi闚 odby podr騜 do Wenecji i Mediolanu, a nast瘼nie przez po逝dniow Francj do Pary瘸. "Czu貫m si szczliwy, 瞠 dane mi by這 zobaczy to, o czym w warunkach 闚czesnego 篡cia studenckiego w Polsce nawet marzy nie mog貫m. Wenecj i Pary wydepta貫m wzd逝 i wszerz, mo瞠 nawet zbyt dok豉dnie, gdy nigdy potem nie wraca貫m do niekt鏎ych muze闚 czy zabytk闚, kt鏎e wydawa這 mi si, 瞠 znam z autopsji z mojej pierwszej podr騜y. Sorbona paryska wyda豉 mi si centrum wiata. (...) Wydaje mi si, 瞠 ta pierwsza podr騜 da豉 mi istotnie bardzo wiele i w pewnym sensie odegra豉, mo瞠 niewiadomie - powa積 rol w wypracowaniu mego w豉snego systemu pedagogicznego, kt鏎y m.in. zak豉da podr騜e naukowe jako bardzo wa積y czynnik w kszta販eniu m這dzie篡 uniwersyteckiej" - zapisa Micha這wski w swoich "Wspomnieniach".

Pocz靖ki drogi naukowej
Studia kontynuowa w Berlinie, Heidelbergu, Munster, Pary簑, Rzymie i Atenach. Po powrocie do Lwowa obroni doktorat i zosta docentem w Katedrze Archeologii Klasycznej Uniwersytetu Jana Kazimierza. Od 1930 roku by r闚nie docentem Uniwersytetu Warszawskiego. W roku 1934 profesor uda si po raz pierwszy do Egiptu. W latach 1936-1939 by ju kierownikiem ekspedycji archeologicznej w Edfu. W swej ksi嘀ce zatytu這wanej "Od Edfu do Faras" tak wspomina tamtejsze prace: "Wykopaliska w Edfu wzbudzi造 du瞠 zainteresowanie w mi璠zynarodowym wiecie egiptolog闚 i archeolog闚 przebywaj鉍ych w czasie sezonu w Egipcie. Odwiedzali nas najwybitniejsi w闚czas badacze, z kt鏎ymi moglimy przeprowadzi wiele interesuj鉍ych dyskusji w terenie. (...) Flaga polska powiewaj鉍a w obozie obok flagi francuskiej stanowi豉 niew靖pliwie w pierwszym sezonie wykopalisk pewn sensacj. Po raz pierwszy bowiem w Egipcie pojawi豉 si w mi璠zynarodowym wsp馧zawodnictwie archeologicznym misja z kraju, kt鏎y do tej pory nie odgrywa roli w archeologii r鏚ziemnomorskiej. Jednak w miar post瘼u prac, a przede wszystkim w czasie trwania trzeciej kampanii wykopaliskowej, uznano ju nasz obecno za objaw ci鉚貫j dzia豉lnoci naukowej. (...) Przywiezione w闚czas do Warszawy zabytki przedstawia造 si nader okazale. W wyniku podzia逝 dokonanego pomi璠zy Muzeum Egipskim w Kairze a nasz misj, otrzymalimy kilka relief闚 Starego Pa雟twa - stele grobowe VI dynastii z odkrytych przez nas mastab (...). Zesp馧 przywiezionych obiekt闚 by tak reprezentacyjny, 瞠 mo積a by這 pomyle o zorganizowaniu wystawy, kt鏎a zosta豉 otwarta w czerwcu 1937 roku w Muzeum Narodowym, wzbudzaj鉍 ogromne zainteresowanie w spo貫cze雟twie polskim".
Gdy wybuch豉 II wojna wiatowa, profesor Micha這wski zosta internowany w obozie jenieckim w Woldenburgu. Wtedy to zosta造 zniszczone jego cenne r瘯opisy z pierwszych prac wykopaliskowych. Po zako鎍zeniu wojny by do 1969 roku dziekanem i prorektorem Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1956-1959 kierowa ekspedycj w Mirmeki na Krymie, gdzie bada koloni greck. Do prac zwi頊anych z egiptologi powr鏂i dopiero w 1957 roku. W闚czas to rozpocz像 wykopaliska w Tell Atrib, kt鏎e trwa造 do 1968 roku. Ods這ni tam pnorzymskie termy i czciowo zrekonstruowa imponuj鉍 budowl teatraln, a tak瞠 odkry kompleksy miejskie. W wyniku prac profesora w staro篡tnej Pamirze, Dolnym Egipcie i Nubii rz鉅 egipski podj像 akcj ratowania wi靖y, kt鏎e by造 zagro穎ne zalaniem, po zbudowaniu tamy asua雟kiej w Tell Atrib.
W 1960 roku pod auspicjami rz鉅u egipskiego otwarto w Kairze Polsk Stacj Archeologii r鏚ziemnomorskiej. "Zrozumia貫m w pe軟i: 瞠by znaczy co w wiatowej archeologii - twierdzi Kazimierz Micha這wski - to trzeba by na sta貫 w Egipcie!". Od tego roku profesor prowadzi badania naukowe w Aleksandrii (do 1966 r.), gdzie m.in. zrekonstruowa fragmenty rzymskiej dzielnicy. W nast瘼nych latach nadzorowa demonta wi靖y nubijskich w Dabod (1961 r.) i Abu Simbel (1961-1970) oraz pracowa nad rekonstrukcj wi靖yni grobowej kr鏊owej Hatszepsut w Deir el-Bahari (1961-1964). Powierzenie polskim specjalistom obiektu tej klasy by這 wyrazem szczeg鏊nego uznania dla nauki polskiej ze strony rz鉅u Egiptu. R闚noczenie w latach 1961-1964 profesor kierowa pracami wykopaliskowymi w Faras w Sudanie i Dongola. Kolejne lata 1965-1966 wype軟i造 mu prace wykopaliskowe w Nea Pafos.

Katedra Archeologii r鏚ziemnomorskiej
Profesor Kazimierz Micha這wski jest tw鏎c polskiej szko造 archeologii r鏚ziemnomorskiej, kt鏎 przyjmuje si dzi jako wzorcow, 章cz鉍 wykopaliska i badania z pracami konserwatorskimi. Obj窸a ona ca這kszta速 problematyki basenu Morza r鏚ziemnego.
"Sama nazwa 'archeologia r鏚ziemnomorska' to pomys Profesora, jeszcze przedwojenny - po章czenie Egiptu z Grecj. Profesor szuka formu造, kt鏎a pozwoli豉by po章czy archeologi klasyczn z egiptologi, i chcia na obu tych obszarach widzie polskie misje. (...) W tej chwili jest to zupe軟ie normalne, ale kiedy ze zdziwieniem m闚i這 si, 瞠 na wykopaliskach u Profesora jest antropolog, architekt, konserwator, rzebiarz czy artysta malarz. W myl starej szko造 ka盥y sam umia kreli plan; tu po raz pierwszy wsp馧pracowali specjalici z r騜nych dziedzin i nazywano to polsk szko章 archeologiczn. Taki by pocz靖ek interdyscyplinarnych sk豉d闚 misji, kt鏎e potem sta造 si regu章" - wspomina prof. Micha這wskiego jego wieloletni wsp馧pracownik dr Stefan Jakobielski.
Trzeba podkreli, 瞠 profesor Micha這wski dokona wielu unikatowych odkry na skal mi璠zynarodow, m.in. okreli czas krystalizacji kanonu architektury sakralnej w Egipcie, a tak瞠 wyodr瑿ni zupe軟ie now dziedzin nauki, a mianowicie nubiologi. Najs造nniejszym chyba jednak jego odkryciem by這 odkopanie zasypanej wielkiej katedry koptyjskiej w Faras. Polska ekspedycja ukaza豉 wiatu pi瘯n wczesnochrzecija雟k bazylik, nekropoli biskup闚 oraz pa豉c. Profesor znalaz w bazylice wspania貫 malowid豉 cienne z VIII-XII w. po Chr., dzi瘯i kt鏎ym ustalono okres chrystianizacji Nubii na VI wiek. Po tym odkryciu nazwisko profesora sta這 si s豉wne na ca造m wiecie. Jednak, nie zwa瘸j鉍 na s豉w, prowadzi r闚noczenie prace archeologiczne w Deir el-Bahari. Jakie by這 zdziwienie innych zagranicznych ekspedycji archeologicznych, kiedy odkry tam w 1961 roku ruiny nieznanej dot鉅 wi靖yni Totmesa III z XV w. przed Chr. W ksi嘀ce "Od Edfu do Faras" tak pisze o swoim odkryciu: "Zwr鏂i貫m uwag na to, 瞠 pomi璠zy wi靖yni Hatszepsut a stoj鉍 od niej na lewo, czyli na po逝dnie, wi靖yni Mentuhotepa z okresu redniego Pa雟twa znajduje si 磧eb powsta造 z usypiska g豉z闚 skalnych, kt鏎e ju w staro篡tnoci, opadaj鉍 z g鏎y podczas trz瘰ienia ziemi, zrujnowa造 oba sanktuaria. W tym usypisku, na kt鏎e, rzecz dziwna, 瘸den z naszych poprzednik闚 nie zwr鏂i uwagi, mog造 si jeszcze znajdowa bloki ze wi靖yni Hatszepsut, kt鏎e zosta造 zasypane u豉mkami skalnymi i nawianym z pustyni piaskiem. Wyda貫m wi璚 polecenie, aby niezw這cznie przyst雷i do usuni璚ia tego zwa逝 kamieni i gruzu pomi璠zy obiema wi靖yniami. Ju po kilku tygodniach dokonalimy niezwyk貫go, a jak瞠 wa積ego dla historii staro篡tnego Egiptu odkrycia. W tym w豉nie 磧ebie tkwi造 ruiny nie znanej dotychczas wi靖yni grobowej Totmesa III. (...) Ka盥y sezon przynosi nowe, niekiedy sensacyjne odkrycia. Przede wszystkim bogaty zestaw p豉skorzeb o wspaniale zachowanej polichromii, jakiej nie mia造 瘸dne z dotychczas znanych relief闚 egipskich zachowanych czy to w wielkich muzeach wiatowych, czy te w samym Egipcie".
Te spektakularne odkrycia zwr鏂i造 na misj polsk w Egipcie uwag ca貫go 闚czesnego wiata naukowego. Polski uczony zdoby sobie szybko niekwestionowan renom wr鏚 polskich i zagranicznych archeolog闚. Wyda wiele cennych publikacji dotycz鉍ych wynik闚 swoich prac wykopaliskowych oraz popularyzatorskich, m.in. "Delfy" (1937), "Sztuka staro篡tna", (1955), "Kanon w architekturze egipskiej" (1955), "Faras" (1962-1965), "Jak Grecy tworzyli sztuk" (1970), "Nie tylko piramidy. Sztuka dawnego Egiptu" (1966), "Piramidy i mastaby" (1972), "Od Edfu do Faras. Polskie odkrycia archeologii r鏚ziemnomorskiej" (1974).
Profesor Micha這wski by bardzo aktywny naukowo i niewyczerpany fizycznie. Wystarczy wymieni, 瞠 do 1972 roku, kiedy przeszed na emerytur, by kierownikiem stworzonej przez siebie Katedry Archeologii r鏚ziemnomorskiej UW, cz這nkiem prezydium PAN, cz這nkiem prezydium Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej, doktorem honoris causa uniwersytet闚 w Cambridge i Strasburgu, a tak瞠 pe軟i do篡wotnio godno cz這nka wielu towarzystw i akademii naukowych w Polsce i na wiecie, w tym m.in. Accademii dei Lincei, Niemieckiego Instytutu Archeologicznego, Niemieckiej i Saskiej Akademii Nauk, British Academy, Instytutu Francuskiego w Egipcie, Greckiego Towarzystwa Archeologicznego, Francuskiego Towarzystwa Egiptologicznego, Ameryka雟kiego Instytutu Archeologicznego, Czeskiego Instytutu Egiptologicznego. Nie spos鏏 tutaj wymieni wszystkich funkcji i stanowisk, kt鏎e Kazimierz Micha這wski w swoim 80-letnim 篡ciu piastowa. Wystarczy doda, 瞠 do chwili mierci by zast瘼c dyrektora Muzeum Narodowego w Warszawie, kierownikiem Zak豉du Archeologii r鏚ziemnomorskiej PAN i Stacji Archeologii r鏚ziemnomorskiej PAN w Kairze, cz這nkiem rzeczywistym PAN oraz prezesem Mi璠zynarodowego Towarzystwa Nubiologicznego i wiceprezesem Mi璠zynarodowego Towarzystwa Egiptologicznego. Co godne podkrelenia, nigdy nie poszed na wsp馧prac z w豉dzami komunistycznymi.

Wyj靖kowy cz這wiek
Profesor "by cz這wiekiem stanowczym, wiedzia, czego chce. Mia niepodwa瘸ln pozycj i by doskona造m dyplomat. Nigdy nie poszed na 瘸dne kompromisy polityczne, nie zapisa si do partii, wyznawa zasad, 瞠 jest archeologiem i nic mu do polityki. I nam to wpoi. Polska Stacja Archeologiczna w Kairze by豉 zawsze wy章cznie plac闚k naukow. Profesorowi proponowano kiedy spore pieni鉅ze dla stacji, by w章czy j w planowany instytut kultury polskiej. Powiedzia: nie, 瘸dnych instytut闚 kulturalnych. (...) Instytut oznacza豚y podleg這 pionowi MSZ. Dzi瘯i takiej postawie nasza archeologia w Sudanie i w Egipcie przetrwa豉 wszystkie zawirowania polityczne, jakie w tych krajach nast瘼owa造. Przecie tam raz dobrzy byli Amerykanie, raz Rosjanie, a zdarzy這 si i tak, 瞠 zamkni皻o wszystkie konsulaty kraj闚 za 瞠lazn kurtyn, a przy okazji wszystkie instytuty doczepione do instytut闚 kulturalnych zwi頊anych z pionem dyplomatycznym. Czesi i W璕rzy zostali bez instytutu, natomiast nikt nie ruszy polskiej stacji archeologicznej w Kairze, bo to by豉 plac闚ka naukowa, niezale積a od MSZ" - wspomina dr Jakobielski.
Koledzy archeolodzy zapami皻ali profesora Micha這wskiego jako wspania貫go cz這wieka i naukowca. Zawsze przed wyjazdem na wykopaliska urz鉅za im specjalne narady. Ka盥y wyje盥瘸j鉍y na nie naukowiec musia zna fachow literatur swojego miejsca pracy. Po powrocie za z wykopalisk obowi頊kowa by豉 wsp鏊na praca nad przygotowaniem publikacji z zako鎍zonego sezonu. Jakobielski dodaje, 瞠 "jednej rzeczy Profesor zawsze pilnowa. Codziennie o si鏚mej rano szed pierwszy na wykop. Pracowalimy metod dy簑r闚 - jedna osoba sz豉 na wykop rano, a wszyscy inni przychodzili po niadaniu. By這 to o tyle dobre, 瞠 z samego rana jest bardzo zimno, cz這wiek w豉ciwie nie jest zdolny do 瘸dnej roboty, dop鏦i s這鎍e dobrze nie wstanie. Wk豉da si dwa swetry, kurtk, a potem co p馧 godziny co zdejmuje. Profesor zawsze szed rano, niezale積ie od tego, kto mia dy簑r. Mieszka w namiocie, wola to od dom闚, w kt鏎ych mieszka豉 reszta grupy. Regenerowa si bardzo szybko, potrzebowa pi皻nastu-dwudziestu minut na drzemk po po逝dniu i by jak nowo narodzony".
Profesor Kazimierz Micha這wski zmar w Warszawie 1 stycznia 1981 roku. 28 marca 2000 r. odby這 si w Kairze otwarcie 8. Mi璠zynarodowego Kongresu Egiptolog闚. W czasie ceremonii otwarcia minister kultury Egiptu Faruk Hosni wr璚zy siedem honorowych medali dla najwybitniejszych egiptolog闚 egipskich i zagranicznych (w tym trzy pomiertne). Jednym z wyr騜nionych by p. profesor Kazimierz Micha這wski.

Piotr Czartoryski-Sziler


Tekst pochodzi z gazety "Nasz Dziennik"

Materia umieszczono za zgod Redakcji. Wszystkie prawa zastrze穎ne dla Redakcji gazety Nasz Dziennik

Powr鏒
Licznik

  Licznik